{"id":15,"date":"2026-03-11T00:44:09","date_gmt":"2026-03-10T23:44:09","guid":{"rendered":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/2026\/03\/11\/moi-truong-cua-chung-ta-dinh-hinh-suc-khoe-tam-than-nhu-the-nao-suot-ca-cuoc-doi\/"},"modified":"2026-03-11T00:47:05","modified_gmt":"2026-03-10T23:47:05","slug":"moi-truong-cua-chung-ta-dinh-hinh-suc-khoe-tam-than-nhu-the-nao-suot-ca-cuoc-doi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/2026\/03\/11\/moi-truong-cua-chung-ta-dinh-hinh-suc-khoe-tam-than-nhu-the-nao-suot-ca-cuoc-doi\/","title":{"rendered":"M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o su\u1ed1t c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi"},"content":{"rendered":"<h1>M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o su\u1ed1t c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi<\/h1>\n<p>S\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n kh\u00f4ng ch\u1ec9 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o gen c\u1ee7a ch\u00fang ta m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o m\u1ecdi th\u1ee9 xung quanh t\u1eeb khi sinh ra cho \u0111\u1ebfn khi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 n\u00e0y l\u00e0 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng v\u00ec, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 di truy\u1ec1n, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ng\u1eeba ho\u1eb7c gi\u1ea3m thi\u1ec3u c\u00e1c r\u1ed1i lo\u1ea1n t\u00e2m th\u1ea7n. Tuy nhi\u00ean, nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u1ed5ng th\u1ec3 c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1ch th\u1ee9c. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n trong vi\u1ec7c \u0111o l\u01b0\u1eddng t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u00ean ngo\u00e0i v\u00e0 li\u00ean k\u1ebft g\u00e1nh n\u1eb7ng m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y v\u1edbi c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 s\u1ee9c kh\u1ecfe.<\/p>\n<p>M\u1ed9t c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t nghi\u00ean c\u1ee9u exposome, t\u1ee9c l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 ph\u01a1i nhi\u1ec5m kh\u00f4ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn gen m\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i ch\u1ecbu trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y bao g\u1ed3m c\u1ea3 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1ed9i t\u1ea1i nh\u01b0 chuy\u1ec3n h\u00f3a ho\u1eb7c vi\u00eam nhi\u1ec5m v\u00e0 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 b\u00ean ngo\u00e0i nh\u01b0 l\u1ed1i s\u1ed1ng, \u00f4 nhi\u1ec5m, c\u0103ng th\u1eb3ng ho\u1eb7c c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 x\u00e3 h\u1ed9i. Exposome c\u0169ng cho ph\u00e9p kh\u00e1m ph\u00e1 c\u00e1ch nh\u1eefng ph\u01a1i nhi\u1ec5m n\u00e0y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 th\u00f4ng qua c\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf sinh h\u1ecdc. V\u00ed d\u1ee5, c\u0103ng th\u1eb3ng m\u00e3n t\u00ednh ho\u1eb7c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n u\u1ed1ng k\u00e9m c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a gen ho\u1eb7c th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u00ecnh tr\u1ea1ng vi\u00eam k\u00e9o d\u00e0i, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn nguy c\u01a1 tr\u1ea7m c\u1ea3m, lo \u00e2u ho\u1eb7c suy gi\u1ea3m nh\u1eadn th\u1ee9c.<\/p>\n<p>M\u1ed9t s\u1ed1 giai \u0111o\u1ea1n trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u1ea1y c\u1ea3m. Trong th\u1eddi k\u1ef3 mang thai v\u00e0 tu\u1ed5i \u1ea5u th\u01a1, c\u0103ng th\u1eb3ng c\u1ee7a m\u1eb9, dinh d\u01b0\u1ee1ng ho\u1eb7c ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi c\u00e1c ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c h\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00e3o b\u1ed9 v\u00e0 s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n trong t\u01b0\u01a1ng lai. \u1ede tu\u1ed5i v\u1ecb th\u00e0nh ni\u00ean, c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i, tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc ho\u1eb7c vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ea1ng x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong c\u00e2n b\u1eb1ng c\u1ea3m x\u00fac. Sau n\u00e0y, c\u0103ng th\u1eb3ng trong c\u00f4ng vi\u1ec7c, s\u1ef1 c\u00f4 \u0111\u01a1n ho\u1eb7c ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng kh\u00ed \u1edf c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 t\u00edch t\u1ee5 v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n. Khi v\u1ec1 gi\u00e0, s\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp v\u00e0 c\u00e1c b\u1ec7nh l\u00fd th\u1ec3 ch\u1ea5t c\u00e0ng l\u00e0m tr\u1ea7m tr\u1ecdng th\u00eam nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng n\u00e0y.<\/p>\n<p>Exposome mang l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn to\u00e0n di\u1ec7n h\u01a1n so v\u1edbi c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u truy\u1ec1n th\u1ed1ng, th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 t\u1eadp trung v\u00e0o m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 duy nh\u1ea5t t\u1ea1i m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m. B\u1eb1ng c\u00e1ch ph\u00e2n t\u00edch \u0111\u1ed3ng th\u1eddi nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1 ph\u01a1i nhi\u1ec5m, c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn n\u00e0y ti\u1ebft l\u1ed9 nh\u1eefng m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 b\u1ea5t ng\u1edd v\u00e0 l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 b\u1ea3o v\u1ec7 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1ecf qua. N\u00f3 c\u0169ng cho th\u1ea5y m\u1ed7i c\u00e1 nh\u00e2n ph\u1ea3n \u1ee9ng kh\u00e1c nhau t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 sinh h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh. M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 b\u1ecb t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ti\u00eau c\u1ef1c, trong khi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i t\u1eadn d\u1ee5ng t\u1ed1t h\u01a1n c\u00e1c kh\u00eda c\u1ea1nh t\u00edch c\u1ef1c c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 ti\u1ebfn b\u1ed9, ch\u00fang ta c\u1ea7n thu th\u1eadp d\u1eef li\u1ec7u m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng trong th\u1eddi gian d\u00e0i. Vi\u1ec7c t\u00edch h\u1ee3p nh\u1eefng th\u00f4ng tin n\u00e0y v\u00e0o h\u1ed3 s\u01a1 y t\u1ebf v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u di truy\u1ec1n s\u1ebd gi\u00fap can thi\u1ec7p hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n. V\u00ed d\u1ee5, x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1c ch\u1ea5t g\u00e2y \u00f4 nhi\u1ec5m ho\u1eb7c t\u00ecnh hu\u1ed1ng c\u0103ng th\u1eb3ng c\u00f3 h\u1ea1i nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch c\u00f4ng ho\u1eb7c l\u1eddi khuy\u00ean c\u00e1 nh\u00e2n. M\u1ee5c ti\u00eau l\u00e0 chuy\u1ec3n t\u1eeb y h\u1ecdc ph\u1ea3n \u1ee9ng sang ph\u00f2ng ng\u1eeba c\u00e1 nh\u00e2n h\u00f3a, t\u00ednh \u0111\u1ebfn th\u1ef1c t\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Trong l\u00e2m s\u00e0ng, ki\u1ebfn th\u1ee9c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch ch\u0103m s\u00f3c. C\u00e1c b\u00e1c s\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ee7i ro d\u1ef1a tr\u00ean l\u1ed1i s\u1ed1ng, khu v\u1ef1c sinh s\u1ed1ng ho\u1eb7c th\u00f3i quen s\u1eed d\u1ee5ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 c\u1ee7a b\u1ec7nh nh\u00e2n. H\u1ecd c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin v\u1ec1 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i v\u00e0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn h\u1ecd \u0111\u1ebfn c\u00e1c gi\u1ea3i ph\u00e1p c\u1ee5 th\u1ec3, nh\u01b0 c\u00e1c bu\u1ed5i t\u1eadp qu\u1ea3n l\u00fd c\u0103ng th\u1eb3ng ho\u1eb7c kh\u00f4ng gian xanh d\u1ec5 ti\u1ebfp c\u1eadn. C\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn n\u00e0y s\u1ebd l\u00e0m cho s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n c\u00f4ng b\u1eb1ng h\u01a1n, v\u00ec n\u00f3 th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng b\u1ea5t b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng n\u1eb7ng n\u1ec1 \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Exposome kh\u00f4ng gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u00ed \u1ea9n, nh\u01b0ng n\u00f3 m\u1edf ra con \u0111\u01b0\u1eddng hi\u1ec3u r\u00f5 h\u01a1n v\u1ec1 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c r\u1ed1i lo\u1ea1n t\u00e2m th\u1ea7n. B\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p nh\u1eefng d\u1eef li\u1ec7u n\u00e0y v\u1edbi c\u00e1c th\u00f4ng tin sinh h\u1ecdc kh\u00e1c, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u0103m s\u00f3c ph\u00f9 h\u1ee3p h\u01a1n v\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ef1 ch\u00eanh l\u1ec7ch gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00f3m d\u00e2n s\u1ed1. S\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb tri\u1ec7u ch\u1ee9ng: n\u00f3 c\u00f2n \u0111\u00f2i h\u1ecfi m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng l\u00e0nh m\u1ea1nh v\u00e0 c\u00f4ng b\u1eb1ng h\u01a1n cho t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<hr>\n<h2>Sources du m\u00e9dia<\/h2>\n<h3>Document de r\u00e9f\u00e9rence<\/h3>\n<p><strong>DOI\u00a0:<\/strong> <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41386-026-02333-1\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41386-026-02333-1<\/a><\/p>\n<p><strong>Titre\u00a0:<\/strong> Exposome and mental health across the lifespan: research and clinical perspectives<\/p>\n<p><strong>Revue : <\/strong> Neuropsychopharmacology<\/p>\n<p><strong>\u00c9diteur : <\/strong> Springer Science and Business Media LLC<\/p>\n<p><strong>Auteurs : <\/strong> Ran Barzilay; Dilip V. Jeste<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o su\u1ed1t c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi S\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n kh\u00f4ng ch\u1ec9 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o gen c\u1ee7a ch\u00fang ta m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o m\u1ecdi th\u1ee9 xung quanh t\u1eeb khi sinh ra cho \u0111\u1ebfn khi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 n\u00e0y&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/2026\/03\/11\/moi-truong-cua-chung-ta-dinh-hinh-suc-khoe-tam-than-nhu-the-nao-suot-ca-cuoc-doi\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ee9c kh\u1ecfe t\u00e2m th\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o su\u1ed1t c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,4,2],"tags":[],"class_list":["post-15","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-moi-truong","category-quoc-te","category-suc-khoe","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions\/16"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychiatryfoundation.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}