“`html

Các bệnh thoái hóa thần kinh lùi bước trước những tiến bộ điều trị

Các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer, Parkinson và xơ cứng teo cơ một bên (ALS) ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới. Sự tiến triển chậm của chúng và thiếu các phương pháp điều trị triệt để hiệu quả khiến chúng trở thành một thách thức lớn đối với y tế công cộng. Những bệnh lý này chia sẻ các cơ chế chung, bao gồm rối loạn chức năng ty thể, sự tích tụ bất thường của protein, rối loạn bộ xương tế bào, suy yếu synap và viêm mạn tính của hệ thần kinh.

Trong bệnh Alzheimer, sự tích tụ của peptide beta-amyloid hình thành các mảng bám, gây rối loạn giao tiếp giữa các nơ-ron. Những đám này kích hoạt các tế bào miễn dịch của não, vi thể và tế bào hình sao, gây ra tình trạng viêm kéo dài. Phản ứng này làm trầm trọng thêm sự suy thoái của synap và thúc đẩy sự hình thành các mảnh vỡ protein tau, một đặc điểm khác của bệnh. Cùng nhau, những quá trình này dẫn đến mất trí nhớ và khả năng nhận thức dần dần, khiến các nhiệm vụ hàng ngày trở nên khó khăn hơn.

Bệnh Parkinson biểu hiện bằng run rẩy, chậm chạp trong vận động và rối loạn thăng bằng. Nó được gây ra bởi sự thoái hóa của các nơ-ron sản xuất dopamine trong một vùng não gọi là chất đen. Sự tập hợp của protein alpha-synuclein hình thành thể Lewy, chặn sự sản xuất dopamine và làm gián đoạn việc truyền tải tín hiệu thần kinh. Các đột biến gen, chẳng hạn như những đột biến ảnh hưởng đến gen PINK1 hoặc Parkin, cũng ngăn cản việc loại bỏ các ty thể bị lỗi, từ đó làm trầm trọng thêm căng thẳng oxy hóa và chết tế bào.

Bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS) tấn công các nơ-ron vận động, gây ra sự yếu cơ tiến triển và liệt. Sự tích tụ của các protein độc hại, chẳng hạn như SOD1 hoặc TDP-43, làm rối loạn chức năng của ty thể và tăng căng thẳng oxy hóa. Ngoài ra, sự dư thừa glutamate, một chất dẫn truyền thần kinh, kích thích quá mức các thụ thể NMDA và AMPA, dẫn đến sự xâm nhập ồ ạt của canxi vào các tế bào. Sự mất cân bằng khoáng chất này làm hỏng ty thể và đẩy nhanh quá trình thoái hóa nơ-ron.

Các phương pháp điều trị hiện tại chủ yếu nhằm mục đích làm giảm các triệu chứng. Đối với bệnh Alzheimer, các chất ức chế acetylcholinesterase, chẳng hạn như galantamine, duy trì mức acetylcholin, một chất dẫn truyền thần kinh thiết yếu cho trí nhớ. Các chất đối kháng thụ thể NMDA, chẳng hạn như memantine, hạn chế sự dư thừa canxi trong các nơ-ron, từ đó giảm độc tính. Trong bệnh Parkinson, L-DOPA bù đắp sự thiếu hụt dopamine, trong khi các chất chủ vận dopamine mô phỏng tác dụng của nó. Đối với bệnh ALS, riluzole giảm sự dư thừa glutamate, bảo vệ một phần các nơ-ron.

Các phương pháp điều trị đổi mới mở ra những triển vọng mới. Liệu pháp miễn dịch sử dụng các kháng thể để nhắm mục tiêu vào các đám protein độc hại. Các kháng thể như lecanemab hoặc aducanumab gắn vào các mảng bám beta-amyloid, giúp loại bỏ chúng nhờ các tế bào miễn dịch. Đối với bệnh Parkinson, các kháng thể chống alpha-synuclein, chẳng hạn như prasinezumab, đang được nghiên cứu để trung hòa các tập hợp gây thoái hóa.

Liệu pháp gen đề xuất sửa chữa các bất thường di truyền gây ra các bệnh này. Các vector virus đưa các gen điều trị vào não để hỗ trợ sự sống sót của các nơ-ron, giảm sự tích tụ của các protein độc hại hoặc điều chỉnh viêm. Ví dụ, các gen như NGF hoặc BDNF thúc đẩy sự phát triển và bảo vệ các tế bào thần kinh. Đối với bệnh ALS, các kỹ thuật im lặng gen nhắm mục tiêu vào các gen đột biến SOD1 hoặc C9ORF72, từ đó giảm sản xuất các protein có hại.

Các hợp chất tự nhiên cũng mang lại những giải pháp đầy hứa hẹn. Galantamine, được chiết xuất từ hoa tuyết anh, ức chế acetylcholinesterase và cải thiện các triệu chứng của bệnh Alzheimer. Nghệ và silymarin, nhờ tính chống viêm và chống oxy hóa, hạn chế sự tập hợp của protein và bảo vệ các nơ-ron. Mucuna pruriens, giàu L-DOPA, làm giảm các triệu chứng của bệnh Parkinson đồng thời giảm căng thẳng oxy hóa. Niacin, hay vitamin B3, kích thích sản xuất dopamine và cải thiện chức năng vận động trong nhiều bệnh thoái hóa thần kinh.

Công nghệ nano cách mạng hóa việc vận chuyển thuốc. Các hạt nano, hữu cơ hoặc vô cơ, xuyên qua hàng rào máu-não, một rào cản lớn đối với các phương pháp điều trị truyền thống. Các exosome, những túi nhỏ có nguồn gốc từ tế bào gốc, điều chỉnh viêm và thúc đẩy sự tái sinh nơ-ron. Các hạt nano lipid bảo vệ thuốc và vận chuyển trực tiếp đến các vùng bị ảnh hưởng, nâng cao hiệu quả của chúng. Các hạt nano vàng hoặc selen giảm sự tích tụ của các protein độc hại và căng thẳng oxy hóa trong bệnh Alzheimer và Parkinson.

Việc định vị lại các thuốc hiện có đẩy nhanh quá trình phát hiện các phương pháp điều trị. Các phân tử ban đầu được phát triển cho các bệnh khác, chẳng hạn như ambroxol cho các bệnh hô hấp, cho thấy tác dụng bảo vệ thần kinh chống lại bệnh Parkinson. Phương pháp này giảm chi phí và thời gian phát triển, đồng thời mang lại những giải pháp nhanh chóng cho bệnh nhân.

Cuối cùng, các kỹ thuật như kích thích não sâu cho phép điều chỉnh hoạt động của nơ-ron thông qua các xung điện, cải thiện các triệu chứng vận động trong bệnh Parkinson. Những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo và phát hiện các dấu ấn sinh học mở ra con đường chẩn đoán sớm hơn và các phương pháp điều trị cá nhân hóa, phù hợp với đặc điểm của từng bệnh nhân.

“`

Sources du média

Document de référence

DOI : https://doi.org/10.1186/s13064-026-00279-0

Titre : Advances in neurotherapeutics for neurodegeneration

Revue : Discover Neuroscience

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Daksh Kapur; Deeti Vashisht; Taru Singh